SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ NASIL HESAPLANIYOR? 2011-2014* DÖNEMİNDE GERÇEKLEŞEN SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİNE BİR BAKIŞ

Sanayi sektörü, ileri ve geri bağlantılarından dolayı ekonominin bir bütün olarak canlı kalmasını sağlayan önemli bir sektördür.

Sanayi Üretim Endeksi; Ekonomide meydana gelen gelişmelerin ve uygulanan ekonomi politikalarının, kısa dönemde olumlu/olumsuz etkilerinin ölçülebilmesi için hesaplanmaktadır. Sanayi faaliyeti düzeyindeki dalgalanmaların ekonominin geri kalan kısmı üzerindeki etkilerinden dolayı, sanayi sektörü için üretim endeksleri kendi başına temel bir kısa dönemli ekonomik gösterge olarak kullanılmaktadır.

Sanayi üretim endeksi sayesinde fiyat değişimleri ile düzeltilmiş sanayi çıktıları izlenmektedir. Böylece mümkün olduğu en kısa sürede ekonomideki değişimler tespit edilebilmektedir. Böylece karar alıcıların politika yapıcıların hızlı ve kısa sürede karar vermelerine yardımcı olmaktadır.

Sanayi Üretim Endeksi; NACE Rev.2’nin Madencilik ve Taşocakçılığı, İmalat ile Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı sektörlerini kapsamaktadır. 2010 yılını 100 kabul eden endekste bu üç kategoride yer alan toplam 1868 madde kapsanmaktadır. Her ay 5067 işyerinden online olarak toplanan veriler düzenli olarak izlenmektedir. Bu anket ile ülkede üretilen ürünlerin tespiti yapılmakla birlikte üretilen ürünlerin miktar ve değerleri de aylık olarak izlenebilmektedir.

Örneğin 2010 yılında 100 olan toplam sanayi üretim endeksi 2011 Aralık ayı 120,1 olarak açıklanmıştır. Buna göre sanayi üretimi 2010’dan 2011 Aralık ayına kadar % 20,1 oranında artış göstermiştir.

Sanayi Üretim Endeksinde Kullanılan Veriler

Üretim Miktarı: İlgili ay içerisinde, işletmede üretilen ile hammadde ve malzemesini vermek suretiyle bir başka işletmeye yaptırılan miktardır. Başkalarının hammadde ve malzemesini kullanarak onlar adına  yapılan (fason) üretim dahil bu hesaplamaya edilmemektedir.

Üretim Değeri:  İlgili ay içerisinde, işletmede üretilen ile hammadde ve malzemesini vermek suretiyle bir başka işletmeye yaptırılan ürünlerin parasal değeridir. Üretimin değeri satış birim fiyatı üzerinden hesaplanmaktadır.  

Satış Miktarı: Belirtilen ay içerisinde, işyerinin kendi üretiminden yapılan satışı, hammadde ve malzemesini vermek suretiyle başka bir işyerine yaptırılan üretimden yapılan satışı ve stoklardan yapılan satışlar ile işyerinin bağlı bulunduğu kuruluşa ait, diğer bir işyerine devredilen ürünlerin miktarını (işyeri çıkış fiyatı üzerinden) içerir. Üzerinde değişiklik yapılmadan alındığı gibi satılan malların satışı dahil edilmemektedir. 

Satış Değeri: İlgili ay içerisinde, işletmenin kendi üretiminden yapılan satışı hammadde ve malzemesini vermek suretiyle, bir başka işletmeye yaptırılan üretimden yapılan satışı ve stoklardan yapılan satışlar ile işletmenin bağlı bulunduğu kuruluşa ait diğer bir işletmeye devredilen ürünlerin parasal değerini (işyeri çıkış fiyatı üzerinden) içermektedir.

İşyeri Çıkış Fiyatı-Üretici Fiyatı (Satış Fiyatı): Müşteri adına yapılan ulaştırma ve teslim giderleri, indirimler ve iskontolar hariç Katma Değer Vergisi (KDV) ile Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) dışında kalan her tür vergilerle ürünün satışından veya kullanımından doğan sübvansiyonlar dâhil bir malın her bir ölçü birimi için üreticinin eline geçen fiyatıdır. 

Sanayi üretim endeksi 4 kapsamda incelenmektedir;

1-) Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki aya göre 

2-) Takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki yılın aynı ayına göre 

3-) Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki çeyreğe göre

4-) Takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki yılın aynı çeyreğine göre

Sanayi Üretim Endeksi’nin nasıl hesaplandığını açıkladıktan sonra 2011 yılı ve 2014 yılının ilk üç ayını kapsayan dönem ile ilgili değerlendirmelerimize geçebiliriz. 2010 yılının 100 olarak kabul edildiği ve sonrasındaki artışların ve azalışların izlendiği 39 aylık veriler yukarıdaki grafikte gösterilmiştir.

Daha önce de değindiğimiz üzere bu veriler ekonomide meydana gelen gelişmelerin ve uygulanan ekonomi politikalarının, kısa dönemdeki etkilerinin ölçülebilmesi için önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir.

Kaynak: TÜİK

2014 yılı Nisan ayında Sanayi Üretim Endeksi verilerine göre mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki aya göre %1 artış göstermektedir. Takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi ise bir önceki yılın aynı ayına göre %4,6 artmıştır. Ukrayna ile Rusya arasında yaşanan gerginlik ve Ukrayna’ya olan bavul ticaretinin bir hayli fazla olması nedeniyle siparişlerin ve talebin azalması ile birlikte üretimin olumsuz etkilenmesine rağmen büyüme devam ediyor denilebilir. Tabi ekonomiyi etkileyen tek bir etken olmadığı herkesçe malumdur. Seçim öncesinde 29 Ocak’ta Merkez Bankasının yapmış olduğu sert faiz artırımı ile ileriki aylarda sanayi üretiminde kısmen de olsa bir önceki aylara göre bir azalma veya daha hızlı büyüyebilecekken daha yavaş büyüme gerçekleşmesi mümkün olarak görülmektedir. Faizler artarsa yatırımlar azalır. Tabi yatırımları azalmasının ardından üretimin azalması daha sonra işsizliğin artması da bu silsileyi takip etmektedir.